काठमाडौं । कक्षा १२ को नतिजा सार्वजनिक भएसँगै हजारौँ नेपाली विद्यार्थी र अभिभावकको ध्यान उच्च शिक्षाको आगामी यात्रातर्फ केन्द्रित हुन्छ। विशेषगरी पछिल्ला केही वर्षयता विदेश अध्ययन नेपाली विद्यार्थीको प्रमुख रोजाइ बन्दै गएको छ। विश्वस्तरीय शिक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय डिग्री, आधुनिक प्रविधिसँगको पहुँच, अध्ययनसँगै रोजगारीको अवसर तथा उज्ज्वल भविष्यको आशाले हरेक वर्ष ठूलो संख्यामा विद्यार्थी विभिन्न देशतर्फ आकर्षित भइरहेका छन्। तर विदेश अध्ययनको निर्णय केवल सपना र आकर्षणको विषय मात्र होइन। सही देश छनोट, उपयुक्त विश्वविद्यालय, भाषा परीक्षा, छात्रवृत्ति, भिसा प्रक्रिया, आर्थिक योजना, अध्ययनपछिको करियर तथा कानुनी प्रक्रियाबारे पर्याप्त जानकारी नहुँदा धेरै विद्यार्थी र अभिभावक अन्योलमा पर्ने गरेका छन्। हतारमा गरिएको निर्णय वा अप्रमाणित सूचनामा विश्वास गर्दा समय, पैसा र अवसरसमेत गुम्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले विदेश अध्ययनको यात्रा सुरु गर्नुअघि सही सूचना, अनुभवी परामर्श र दीर्घकालीन योजना अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। यिनै विषयमा विद्यार्थी र अभिभावकका जिज्ञासाको समाधान गर्ने उद्देश्यले हामीले लामो समयदेखि शैक्षिक परामर्श क्षेत्रमा सक्रिय एडुपोर्ट कन्सल्टेन्सी तथा सन एण्ड फन ट्राभलका सञ्चालक एवं अनुभवी शैक्षिक परामर्शदाता रुपक कोइरालासँग विशेष कुराकानी गरेका छौँ। उहाँले आफ्नो लामो अनुभवका आधारमा विदेश अध्ययनका अवसर, चुनौती, सही तयारी, छात्रवृत्ति, विश्वविद्यालय छनोट, आर्थिक व्यवस्थापन तथा सफल भविष्य निर्माणका विविध पक्षमा विस्तृत धारणा राख्नुभएको छ।
प्रश्न १ : कक्षा १२ पछि विदेश अध्ययनका लागि कुन देश विद्यार्थीका लागि सबैभन्दा उपयुक्त मानिन्छ? किन?
रुपक कोइराला: एउटै देश सबै विद्यार्थीका लागि उपयुक्त हुन्छ भन्ने हुँदैन। विद्यार्थीको शैक्षिक क्षमता, आर्थिक अवस्था, रुचि, भविष्यको लक्ष्य र करियर योजनाका आधारमा देश छनोट गर्नुपर्छ। उदाहरणका लागि अस्ट्रेलिया, क्यानडा, बेलायत, अमेरिका, जापान, दक्षिण कोरिया, जर्मनी र न्युजिल्यान्ड नेपाली विद्यार्थीका लागि लोकप्रिय गन्तव्य हुन्। राम्रो शिक्षा मात्र होइन, अध्ययनसँगै काम गर्ने अवसर, अध्ययनपछि करियर निर्माण गर्ने सम्भावना, सुरक्षित वातावरण र जीवनशैलीलाई पनि बराबरी महत्व दिनुपर्छ। विद्यार्थीले अरूको देखासिकी होइन, आफ्नो लक्ष्य र क्षमता अनुसार निर्णय गर्नुपर्छ।
प्रश्न २ : देश छनोट गर्दा विद्यार्थीले कुन–कुन आधारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ?
रुपक कोइराला: देश छनोट गर्दा केवल कम खर्च वा धेरै कमाइ हुने सम्भावना मात्र हेर्नु हुँदैन। विश्वविद्यालयको गुणस्तर, पढ्न चाहेको विषय, कुल खर्च, छात्रवृत्ति, सुरक्षा, स्वास्थ्य सेवा, भाषा, पार्ट–टाइम रोजगारी, अध्ययनपछिको करियर र बसोबासका अवसरलाई समग्र रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। आजको निर्णयले भविष्य निर्धारण गर्ने भएकाले दीर्घकालीन सोचका साथ निर्णय लिनुपर्छ।
प्रश्न ३ : विदेश अध्ययनका लागि आवेदन प्रक्रिया कहिलेदेखि सुरु गर्ने उपयुक्त हुन्छ? IELTS, PTE, TOEFL वा Duolingo मध्ये कुन भाषा परीक्षा बढी उपयुक्त हुन्छ?
रुपक कोइराला: विद्यार्थीले कक्षा १२ को परीक्षा सकिएलगत्तै तयारी सुरु गर्नु राम्रो हुन्छ। भाषा परीक्षा, आवश्यक कागजात, विश्वविद्यालय छनोट र आवेदन प्रक्रियाका लागि कम्तीमा ६ देखि १२ महिना अगाडिबाट योजना बनाउनुपर्छ। IELTS, PTE, TOEFL र Duolingo सबैका आफ्नै विशेषता छन्। कुन परीक्षा दिने भन्ने कुरा विद्यार्थीले रोजेको देश र विश्वविद्यालयको मापदण्डमा निर्भर हुन्छ। त्यसैले सम्बन्धित संस्थाको आवश्यकता बुझेर तयारी गर्नु उचित हुन्छ।
प्रश्न ४ : पूर्ण वा आंशिक छात्रवृत्ति पाउने सम्भावना कसरी बढाउन सकिन्छ?
रुपक कोइराला: राम्रो शैक्षिक नतिजा, उत्कृष्ट भाषा परीक्षा स्कोर, प्रभावकारी SOP, बलियो सिफारिसपत्र, अतिरिक्त क्रियाकलापमा सक्रिय सहभागिता र समयमै आवेदन दिनु छात्रवृत्ति प्राप्त गर्ने मुख्य आधार हुन्। धेरै विद्यार्थीले अन्तिम समयमा प्रक्रिया सुरु गर्दा अवसर गुमाउने गरेका छन्। सही योजना र समयमै तयारीले छात्रवृत्ति पाउने सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा बढ्छ।
प्रश्न ५ : विदेश अध्ययनका क्रममा लाग्ने वास्तविक खर्च कति हुन्छ? कस्ता लुकेका खर्चबारे सचेत हुनुपर्छ?
रुपक कोइराला: ट्युसन शुल्क मात्र विदेश अध्ययनको सम्पूर्ण खर्च होइन। भिसा शुल्क, स्वास्थ्य बीमा, हवाई टिकट, आवास, दैनिक जीवनयापन, यातायात, पुस्तक, बैंक शुल्क, आपत्कालीन खर्च तथा अन्य व्यक्तिगत खर्चलाई पनि समेटेर बजेट बनाउनुपर्छ। धेरै विद्यार्थीले यी पक्षलाई बेवास्ता गर्दा विदेश पुगेपछि आर्थिक समस्या भोग्ने गरेका छन्।
प्रश्न ६ : कलेज वा विश्वविद्यालय छनोट गर्दा कुन–कुन पक्षमा ध्यान दिनुपर्छ? अध्ययनसँगै पार्ट–टाइम काम गर्ने अवसर कस्तो हुन्छ?
रुपक कोइराला: विश्वविद्यालयको मान्यता, विश्वस्तरीय रैंकिङ, पढाइको गुणस्तर, उद्योगसँगको सम्बन्ध, स्नातकपछिको रोजगारी, विद्यार्थी सहायता सेवा तथा स्थान महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। धेरै देशले अध्ययनसँगै निश्चित समयसम्म पार्ट–टाइम काम गर्न अनुमति दिन्छन्। तर विद्यार्थीको पहिलो प्राथमिकता पढाइ नै हुनुपर्छ। कामलाई आर्थिक सहयोगको माध्यमका रूपमा लिनुपर्छ, पढाइको विकल्पका रूपमा होइन।
प्रश्न ७ : अहिले नेपाली विद्यार्थीका लागि कुन–कुन देशमा अध्ययन र करियरको सम्भावना बढी देखिन्छ?
रुपक कोइराला: अस्ट्रेलिया, क्यानडा, बेलायत, अमेरिका, जापान, दक्षिण कोरिया, जर्मनी र न्युजिल्यान्डमा अध्ययनसँगै दीर्घकालीन करियरका राम्रो अवसर छन्। विशेषगरी सूचना प्रविधि, स्वास्थ्य, इन्जिनियरिङ, व्यवसाय, कृषि, अनुसन्धान तथा आतिथ्य क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय माग बढिरहेको छ। विद्यार्थीले बजारको आवश्यकता र आफ्नो रुचिअनुसार विषय छनोट गर्नुपर्छ।
प्रश्न ८ : विदेश जानुअघि विद्यार्थीले कुन–कुन कागजात र तयारी अनिवार्य रूपमा पूरा गर्नुपर्छ?
रुपक कोइराला: राहदानी, शैक्षिक प्रमाणपत्र, भाषा परीक्षा नतिजा, आर्थिक स्रोत पुष्टि गर्ने कागजात, SOP, सिफारिसपत्र, स्वास्थ्य परीक्षण, भिसा सम्बन्धी सबै कागजात, यात्रा बीमा तथा आवश्यक आर्थिक योजना तयार हुनुपर्छ। साथै, जाने देशको संस्कृति, कानुन, मौसम र जीवनशैलीबारे पनि पूर्वजानकारी लिनु आवश्यक हुन्छ।
प्रश्न ९ : विदेशमा पढ्न जाँदा विद्यार्थी र अभिभावकले गर्ने सबैभन्दा सामान्य गल्तीहरू के हुन्? त्यसबाट कसरी बच्ने?
रुपक कोइराला: अरूको देखासिकीमा निर्णय गर्नु, अप्रमाणित जानकारीमा विश्वास गर्नु, कम खर्च वा धेरै कमाइको मात्र सपना देख्नु, विश्वविद्यालयबारे पर्याप्त अनुसन्धान नगर्नु तथा सबै जिम्मेवारी कन्सल्टेन्सीलाई मात्र छोड्नु सामान्य गल्ती हुन्। विद्यार्थी र अभिभावक दुवैले आधिकारिक जानकारीका आधारमा निर्णय गर्नुपर्छ र सम्पूर्ण प्रक्रिया आफैँ पनि बुझ्नुपर्छ।
प्रश्न १० : विदेश अध्ययनलाई सफल बनाउँदै भविष्यमा राम्रो करियर निर्माण गर्न विद्यार्थीलाई तपाईंको मुख्य सल्लाह के हुनेछ?
रुपक कोइराला: विदेश जानु नै सफलता होइन, त्यहाँ गएर आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्नु नै वास्तविक सफलता हो। इमानदारी, अनुशासन, निरन्तर सिक्ने बानी, समय व्यवस्थापन, नयाँ सीप विकास र राम्रो नेटवर्क निर्माणमा ध्यान दिने विद्यार्थीले जहाँ गए पनि सफलता प्राप्त गर्न सक्छन्। विदेशलाई केवल कमाइको माध्यमका रूपमा होइन, ज्ञान, अनुभव, व्यक्तित्व विकास र विश्वस्तरीय क्षमता निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। सही योजना, सही निर्णय, मेहनत र धैर्यका साथ अघि बढ्ने विद्यार्थीले मात्र आफ्नो सपना साकार पार्न सक्छन्। अन्त्यमा विदेश अध्ययन जीवनको एउटा महत्वपूर्ण मोड हो। सही सूचना, अनुभवी परामर्श, स्पष्ट लक्ष्य र योजनाबद्ध तयारीका साथ अघि बढ्न सके विदेश अध्ययन केवल डिग्री हासिल गर्ने माध्यम मात्र नभई विश्वस्तरीय ज्ञान, सीप, अनुभव र उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्ने अवसर बन्न सक्छ। त्यसैले हतार वा देखासिकीमा होइन, आफ्नो क्षमता, रुचि र भविष्यको लक्ष्यलाई केन्द्रमा राखेर निर्णय लिनु नै सबैभन्दा बुद्धिमानी कदम हुनेछ।
